Học trong một nhóm người lớn, như câu lạc bộ đọc sách, nhóm vẽ, lớp hát, nhóm học ngoại ngữ, thường giữ được lâu hơn học một mình, vì nhóm cho ta lịch hẹn, người cùng vụng, chỗ để hỏi và lý do để quay lại mỗi tuần. Nhóm cũng là nơi tinh thần cầu thị được tập nhiều nhất: nghe người khác góp ý, thấy người khác làm cách khác, và học từ cả những người không phải là thầy.
Bài này dành cho người đang cân nhắc tham gia một nhóm học, hoặc đã tham gia nhưng thấy chưa hợp. Bài giải thích vì sao học nhóm có sức giữ chân, những dấu hiệu của một nhóm học tốt, thái độ của người mới khi vào nhóm, và khi nào nên rời một nhóm. Cách thành lập và vận hành câu lạc bộ từ phía người tổ chức đã có bài riêng ở các trang về cộng đồng; ở đây bàn từ phía người học.
Vì sao học cùng người khác giữ được lâu
Người lớn học một mình thường gặp chung một vấn đề: bắt đầu thì hào hứng, vài tuần sau thì thưa dần, rồi thôi. Không có ai hỏi "tuần này học tới đâu rồi", không có buổi hẹn nào để giữ, không có ai để so sánh xem mình vụng có bình thường không. Ý định tốt cứ thế trôi đi giữa những việc khác của đời sống.
Một nhóm học giải quyết được mấy vấn đề đó cùng lúc. Lịch sinh hoạt cố định tạo ra một nhịp mà mình không phải tự đặt. Sự có mặt của người khác tạo ra một chút trách nhiệm: vắng mặt thì có người hỏi thăm. Thấy người khác cũng vụng, cũng sai, giúp bớt cảm giác chỉ mình mình kém. Và có người để hỏi những câu nhỏ mà không cần phải tìm thầy.
Ngoài ra, học trong nhóm cho ta nhiều góc nhìn hơn. Trong một nhóm đọc sách, cùng một chương sách mà mỗi người đọc ra một điều khác. Trong một nhóm vẽ, cùng một cảnh mà mỗi người vẽ một kiểu. Nghe và nhìn những cách hiểu khác nhau là một cách học mà học một mình không có được. Câu tục ngữ "học thầy không tày học bạn" nói đúng điều này: bạn học cho ta thấy những lối đi mà thầy có khi không chỉ.
Dấu hiệu một nhóm học tốt cho người lớn
Không phải nhóm nào cũng hợp. Trước khi gắn bó, đi thử vài buổi và để ý những điều sau:
| Dấu hiệu | Nhóm tốt | Nên cân nhắc |
|---|---|---|
| Người mới | Được chào đón, có người chỉ cách sinh hoạt | Bị bỏ mặc, chỉ những người cũ nói chuyện với nhau |
| Cách góp ý | Cụ thể, tôn trọng, ai cũng được góp và được nhận | Chê bai, so sánh, chỉ một vài người được nói |
| Trình độ | Có người giỏi hơn để học, có người mới để mình giúp | Quá chênh, hoặc ai cũng giỏi hơn hẳn mình mà không ai chỉ |
| Lịch sinh hoạt | Đều đặn, rõ ràng, có báo trước khi thay đổi | Thất thường, hay huỷ đột ngột |
| Chi phí | Minh bạch, vừa phải, có sổ thu chi nếu thu quỹ | Thu thêm khoản không rõ, ép mua đồ, ép đóng góp |
| Mục đích | Học và chia sẻ là chính | Bị kéo sang bán hàng, mời chào, hay chuyện không liên quan |
Dòng "cách góp ý" là thước đo quan trọng nhất về tinh thần cầu thị của một nhóm. Một nhóm mà người góp ý và người nhận góp ý đều thoải mái là nơi học được nhiều nhất. Một nhóm mà góp ý thành chê bai, hoặc ai cũng ngại góp ý, sẽ giữ mọi người ở nguyên chỗ.
Dòng "mục đích" cũng đáng để ý. Có những nhóm mang danh học tập nhưng thực chất là kênh bán hàng hoặc chiêu mộ người. Nếu sau vài buổi bạn thấy bị mời mua sản phẩm, mời tham gia kinh doanh, hãy cân nhắc rời đi.
Thái độ của người mới khi vào nhóm
Nghe trước, nói sau. Vài buổi đầu, để ý cách nhóm sinh hoạt, ai làm gì, nhóm quen nói chuyện thế nào. Không cần im lặng hoàn toàn, nhưng đừng vội đề xuất thay đổi cách nhóm vận hành.
Nói rõ mình đang ở đâu. Một câu "em mới bắt đầu, chưa biết nhiều" giúp mọi người biết cách hỗ trợ, và bớt áp lực cho chính mình.
Hỏi những câu cơ bản. Người cũ trong nhóm thường sẵn lòng trả lời, và nhiều khi chính câu hỏi cơ bản làm cả nhóm nghĩ lại điều họ đã quen.
Nhận góp ý như quà. Khi có người góp ý cho bài vẽ, cách hát, cách hiểu một đoạn sách của mình, cảm ơn và hỏi thêm nếu chưa rõ. Không cần làm theo mọi góp ý, nhưng nghe hết là phép lịch sự cơ bản trong một nhóm học.
Góp phần mình. Sau một thời gian, đóng góp điều mình làm được: mang tài liệu, giúp người mới hơn, nhận một việc nhỏ trong nhóm. Nhóm học sống được nhờ mỗi người góp một chút.
Kiên nhẫn với nhịp của nhóm. Nhóm học người lớn đi chậm hơn một khoá học có thầy, vì phải chờ nhau, phải dành thời gian cho chuyện trò. Nếu mình muốn đi nhanh hơn, có thể tự học thêm ở nhà, nhưng đừng đòi cả nhóm đổi nhịp theo mình. Nhịp chậm là cái giá của việc học có bạn, và thường đáng.
Khác biệt tuổi tác và trình độ trong nhóm
Nhóm học người lớn thường rất đa dạng: có người hai mươi tuổi, có người bảy mươi; có người học đại học, có người chỉ học hết phổ thông; có người đã giỏi, có người mới bắt đầu. Sự đa dạng này là điểm mạnh, nhưng cũng là nguồn va chạm nếu mỗi người mang vị trí ngoài đời vào nhóm.
Trong nhóm học, vị trí ngoài đời nên được để ở cửa. Người bảy mươi tuổi có thể là người mới nhất trong nhóm vẽ, và người hai mươi tuổi là người chỉ cho họ. Một giám đốc có thể là người hát kém nhất trong nhóm hát. Chấp nhận điều này là bài học cầu thị lớn nhất mà nhóm học mang lại, và là điều mà nhiều người trung niên, cao tuổi thấy khó nhất lúc đầu.
Ngược lại, người giỏi trong nhóm cũng có bài học riêng: kiên nhẫn với người mới, không biến mỗi buổi thành dịp thể hiện, và chịu học từ người mới những góc nhìn mình đã quen bỏ qua. Một nhóm mà người giỏi chỉ dạy, không bao giờ học, sẽ dần mất người mới. Tình huống giả định: trong một nhóm đọc sách ở thư viện quận, bác Toàn, 70 tuổi, nguyên giảng viên văn học, ban đầu hay giảng dài mỗi buổi. Một bạn sinh viên mới vào hỏi một câu rất đơn giản về nhân vật, và bác nhận ra mình chưa từng nhìn nhân vật đó theo hướng ấy. Từ buổi đó, bác hỏi nhiều hơn giảng.
Khi nhóm có người mình không hợp
Ở trong một nhóm đủ lâu, gần như chắc sẽ gặp một người mình không hợp: người nói nhiều, người hay chê, người có quan điểm trái ngược, người làm theo cách mình thấy kỳ. Phản xạ thường gặp là tránh, ngồi xa, hoặc bỏ nhóm. Nhưng với người muốn học, đây lại là một trong những tình huống dạy nhiều nhất.
Trước hết, tách cách người đó nói khỏi điều người đó nói. Một người nói khó nghe vẫn có thể có nhận xét đúng về bức tranh của mình; một người mình thấy kỳ quặc vẫn có thể có cách làm đáng học. Chuyên mục nghe góp ý của trang có bài riêng về chuyện nhận góp ý từ người mình không ưa; điều cốt lõi là lọc phần đúng ra khỏi lớp vỏ khó chịu.
Thứ hai, thử hiểu vì sao họ làm như vậy. Người hay giảng dài có khi là người cô đơn, ít có chỗ được nghe; người hay chê có khi là người từng bị chê nhiều. Hiểu không có nghĩa là chấp nhận mọi hành vi, nhưng giúp mình bớt bực và có cách ứng xử khéo hơn. Nếu hành vi của ai đó làm cả nhóm khó chịu, nói chuyện riêng với người giữ nhịp nhóm thường tốt hơn là đối đầu trước mọi người.
Cuối cùng, ranh giới vẫn cần rõ: góp ý thẳng là bình thường, nhưng xúc phạm, quấy rối hay gây áp lực thì không phải chuyện của học hỏi. Gặp những chuyện đó, nói với người phụ trách nhóm, và nếu không được giải quyết thì rời đi là lựa chọn đúng.
Tìm và thử một nhóm học
Các bước đơn giản để tìm một nhóm hợp với mình:
- Xác định mình muốn học gì và học để làm gì: vì vui, vì gặp người, vì một kỹ năng cụ thể.
- Hỏi ở những nơi gần nhà: nhà văn hoá, thư viện, trung tâm học tập cộng đồng, hội người cao tuổi, hội phụ nữ, đoàn thanh niên ở địa phương.
- Hỏi bạn bè, người quen xem họ đang sinh hoạt ở nhóm nào, vì nhóm có người quen dễ vào hơn.
- Đi thử ít nhất hai ba buổi trước khi quyết định, vì buổi đầu thường không phản ánh hết.
- Để ý các dấu hiệu ở bảng trên, đặc biệt là cách nhóm đón người mới và cách góp ý.
- Nếu không hợp, thử nhóm khác; không có gì sai khi đổi nhóm.
Với người ở vùng ít có nhóm học, nhóm trực tuyến có thể là lựa chọn, nhưng nên cẩn thận với những nhóm thu tiền trước, hứa hẹn kết quả, hoặc yêu cầu thông tin cá nhân không cần thiết.
Khi nào nên rời một nhóm? Khi bạn không còn học được gì và cũng không còn vui; khi không khí trở nên chê bai, căng thẳng; khi nhóm bị kéo sang mục đích khác. Rời đi lịch sự, cảm ơn những người đã giúp mình, và tìm nơi khác hợp hơn.
Câu hỏi thường gặp
Người hướng nội có nên học trong nhóm không?
Có thể, nếu chọn nhóm nhỏ và có hoạt động cụ thể như vẽ, làm gốm, đọc sách, nơi không phải nói nhiều. Người hướng nội thường thấy nhóm nhỏ, đều đặn, cùng một số gương mặt quen dễ chịu hơn nhóm đông thay đổi liên tục. Không cần phải nói nhiều mới là thành viên tốt.
Học nhóm có thay được việc học với thầy không?
Với nhiều sở thích, học nhóm là đủ. Với những kỹ năng cần kỹ thuật chính xác, như một nhạc cụ hay một nghề, nên có thầy hướng dẫn ít nhất ở giai đoạn đầu để tránh học sai từ gốc. Học nhóm và học với thầy bổ sung cho nhau rất tốt.
Có nên vào nhóm học mà mình là người lớn tuổi nhất không?
Nên thử. Nhiều nhóm có người lớn tuổi thấy không khí đa dạng hơn, và người trẻ thường quý người lớn tuổi chịu học. Điều quan trọng là để vị trí ngoài đời ở cửa, sẵn sàng làm người mới, và cũng chia sẻ kinh nghiệm sống khi phù hợp.
Nhóm học trên mạng có hiệu quả như nhóm gặp mặt không?
Tuỳ hoạt động. Nhóm đọc sách, nhóm học ngoại ngữ có thể hoạt động khá tốt trên mạng. Những hoạt động cần tay chân, cần sửa trực tiếp như vẽ, nhạc cụ, làm gốm thì gặp mặt hiệu quả hơn. Nhóm trên mạng cần lịch cố định và người giữ nhịp để không thưa dần.
Làm sao góp ý cho thành viên khác trong nhóm mà không làm họ phật lòng?
Hỏi trước họ có muốn nghe góp ý không, nói cụ thể về việc chứ không về con người, và bắt đầu bằng điều họ làm tốt. Cách góp ý cho người khác được bàn kỹ ở các trang về giao tiếp; trong nhóm học, sự tôn trọng hai chiều là điều kiện để ai cũng dám góp và dám nhận.