Họp gia đình nhỏ là một buổi ngồi lại định kỳ, ngắn, để cả nhà bàn những việc chung, nghe ý của từng người, kể cả con nhỏ, và quyết một vài việc cụ thể. Nó khác bữa cơm thường ở chỗ có mục đích, có thứ tự nói và có luật nghe nhau; khác buổi giảng dạy ở chỗ người lớn cũng phải nghe và có thể đổi ý.
Một buổi họp gia đình tốt là nơi thực hành cầu thị cho cả nhà: bố mẹ nhận góp ý từ con, con học cách nói thẳng có lý do, vợ chồng bàn trước mặt con mà không cãi. Bài này hướng dẫn khi nào nên họp, ai nói trước, luật nghe nhau, câu mở đầu mẫu, chuyện nên và không nên đưa vào buổi họp, một tình huống giả định và việc sau buổi họp.
Họp gia đình để làm gì, không để làm gì
Buổi họp gia đình hợp với những việc cần ý kiến của nhiều người: chia việc nhà theo tuần, kế hoạch đi chơi dịp nghỉ, quy định dùng điện thoại, giờ giấc khi con lớn hơn, chuẩn bị cho một thay đổi lớn như chuyển nhà, có em bé, ông bà về ở cùng. Nó cũng là nơi mỗi người kể một điều tốt và một điều khó trong tuần qua.
Buổi họp không phải là nơi xử tội. Nếu buổi họp nào cũng thành chỗ bố mẹ kể lỗi của con, con sẽ sợ họp và im lặng. Những lỗi riêng của một người nên được nói riêng. Buổi họp cũng không phải nơi giải quyết mâu thuẫn nặng giữa vợ chồng, những chuyện đó cần hai người bàn riêng, có khi cần chuyên gia tư vấn.
Điều làm buổi họp gia đình có giá trị không nằm ở hình thức, mà ở chỗ mọi người thấy ý mình được nghe và có lúc làm thay đổi quyết định. Nếu con nói mà không bao giờ có gì đổi, con sẽ hiểu buổi họp là hình thức và thôi nói thật.
Với bố mẹ, buổi họp còn là một tấm gương nhỏ. Ngồi nghe con nói vài tuần liền, bố mẹ thường nhận ra những điều mình chưa từng để ý: đứa lớn thấy mình gánh việc nhiều hơn em, đứa nhỏ thấy bố chỉ nói chuyện với anh. Những điều ấy hiếm khi được nói ra trong bữa cơm vội vàng. Buổi họp tạo ra một chỗ để chúng có thể được nói, và bố mẹ có cơ hội sửa trước khi chúng thành vết hằn lâu dài.
Khi nào và ở đâu
Tần suất. Một tuần hoặc hai tuần một lần, cố định một khung giờ như tối chủ nhật sau bữa ăn. Thường xuyên vừa đủ để thành nếp, không dày đến mức thành gánh nặng.
Thời lượng. Mười lăm đến ba mươi phút. Con càng nhỏ, buổi họp càng ngắn. Họp dài là dấu hiệu đang đưa quá nhiều việc vào một lần.
Không gian. Ngồi ngang nhau, ví dụ quanh mâm hay trên chiếu, cất điện thoại, tắt ti vi. Không nên họp lúc ai đó đang vội, đang đói hay đang giận.
Ai tham dự. Những người sống chung và bị ảnh hưởng bởi quyết định. Trẻ từ khoảng bốn, năm tuổi đã có thể tham gia một phần, nói điều mình thích, điều mình muốn.
Khi nhà có người lớn tuổi. Nếu ông bà sống cùng, mời ông bà tham dự những buổi bàn việc chung. Ông bà có kinh nghiệm, và việc được hỏi ý giúp ông bà thấy mình vẫn là một phần của các quyết định trong nhà, không chỉ là người được chăm.
Ai chủ trì. Bố mẹ chủ trì những lần đầu, sau đó có thể luân phiên cho con lớn chủ trì. Khi được giữ vai người chủ trì, con hiểu rõ hơn cảm giác phải nghe nhiều ý khác nhau.
Luật nghe nhau trong buổi họp
Cả nhà nên thống nhất vài luật ngay từ lần họp đầu, và người lớn phải giữ luật đúng như trẻ con. Gợi ý:
- Một người nói, cả nhà nghe. Có thể dùng một vật nhỏ như cái gối, người cầm vật thì được nói.
- Người nhỏ nhất nói trước. Nếu bố mẹ nói trước, con thường chỉ nhắc lại ý bố mẹ. Để con nói trước giúp nghe được ý thật.
- Không chê ý của người khác ngay. Hỏi thêm trước: "Con nói thêm vì sao con muốn vậy?"
- Nói về việc, không nói về con người. "Tuần này phòng tắm để ướt sàn" thay vì "anh Bin bừa bộn".
- Ai cũng được nói "con không đồng ý" mà không bị phạt vì điều đó.
- Bố mẹ cũng có thể bị góp ý. Nếu con nói "bố hay xem điện thoại lúc ăn", bố cảm ơn và nói sẽ làm gì.
Luật cuối cùng là phép thử của cả buổi họp. Một gia đình mà bố mẹ chỉ đưa luật cho con, còn bản thân không bao giờ bị góp ý, thì buổi họp chỉ là một cách khác để ra lệnh.
Câu mở đầu và câu chốt mẫu cho người chủ trì
Người chủ trì không cần nói hay. Vài câu cố định giúp buổi họp có nhịp và ai cũng biết mình được nói lúc nào:
| Phần của buổi họp | Câu mẫu | Mục đích |
|---|---|---|
| Mở đầu | "Mỗi người kể một điều vui trong tuần, bắt đầu từ bé Su." | Bắt đầu nhẹ nhàng, ai cũng được nói |
| Nêu việc cần bàn | "Hôm nay nhà mình bàn chuyện chia việc rửa bát." | Một hai việc thôi, nói rõ |
| Mời ý kiến | "Ai có cách nào? Bé nhất nói trước nhé." | Để người ít tiếng nói lên tiếng trước |
| Khi có ý trái | "Hai ý khác nhau, mỗi người nói lý do một lần nữa." | Nghe lý do thay vì nghe ai to hơn |
| Chốt | "Vậy tuần này mình thử thế này, chủ nhật sau xem lại." | Quyết có thời hạn, có xem lại |
| Kết | "Ai có điều muốn cảm ơn ai không?" | Kết thúc bằng một điều tốt |
Câu "thử rồi xem lại" rất quan trọng. Nó cho phép cả nhà quyết mà không phải chắc chắn tuyệt đối, và cho người có ý không được chọn biết rằng ý của mình vẫn còn cơ hội.
Khi không thống nhất được, bố mẹ là người quyết cuối với những chuyện liên quan tới an toàn và sức khoẻ của con. Nhưng nói rõ: "Lần này bố mẹ quyết, vì lý do thế này", để con thấy quyết định không phải tuỳ tiện.
Chuyện nên và không nên đưa vào buổi họp gia đình
Chọn đúng việc để bàn quyết định phần lớn chất lượng buổi họp. Bảng dưới phân loại những chuyện thường gặp:
| Nên đưa vào buổi họp | Nên bàn riêng | Lý do |
|---|---|---|
| Chia việc nhà trong tuần | Lỗi riêng của một đứa con | Lỗi riêng nói trước cả nhà làm con xấu hổ, dễ chống đối |
| Quy định chung: giờ ngủ, điện thoại, giờ về | Mâu thuẫn nặng giữa vợ chồng | Con không nên phải đứng giữa hay chọn phe |
| Kế hoạch đi chơi, nghỉ lễ, ăn gì cuối tuần | Chuyện tiền bạc lớn, nợ nần | Trẻ nhỏ dễ lo lắng với những chuyện vượt sức hiểu |
| Chuẩn bị đón em bé, ông bà về ở cùng, chuyển nhà | Chuyện sức khoẻ nghiêm trọng của một người | Cần cách nói phù hợp từng tuổi, từng người |
| Mỗi người kể một điều vui, một điều khó | Chuyện riêng con tâm sự với bố hoặc mẹ | Giữ lòng tin của con |
Ranh giới không cứng nhắc. Khi con lớn, một số chuyện ở cột giữa có thể đưa vào buổi họp, như kế hoạch tiền bạc của gia đình ở mức con hiểu được. Nguyên tắc chung: chuyện liên quan tới mọi người và mọi người có thể góp ý thì họp; chuyện làm một người mất mặt hoặc làm con lo quá sức thì bàn riêng.
Một mẹo nhỏ: trước buổi họp, bố mẹ thống nhất với nhau một hai việc sẽ bàn. Nếu chính bố mẹ còn đang bất đồng gay gắt về việc đó, hãy bàn riêng trước, đừng để buổi họp thành chỗ hai người lớn tranh luận còn con ngồi nhìn.
Tình huống giả định: nhà anh Dũng bàn chuyện điện thoại
Nhân vật và chi tiết là giả định. Nhà anh Dũng có hai con, mười hai và tám tuổi. Buổi họp tối chủ nhật bàn chuyện thời gian dùng điện thoại. Anh Dũng định đưa ra quy định một tiếng mỗi ngày. Theo luật nhà, bé út nói trước: "Con muốn xem nhiều hơn vào thứ bảy." Đứa lớn nói: "Con cần điện thoại để làm bài nhóm, không tính vào giờ chơi được không?"
Rồi đứa lớn thêm một câu làm anh Dũng khựng lại: "Bố mẹ cũng xem điện thoại lúc ăn cơm mà." Anh Dũng đã định nói "bố khác, bố dùng cho công việc". Anh dừng lại, nhìn vợ, rồi nói: "Con nói đúng. Bố mẹ cũng sẽ theo luật không điện thoại lúc ăn." Chị vợ gật đầu.
Cuối buổi, nhà thống nhất: một tiếng giải trí ngày thường, hai tiếng thứ bảy, giờ làm bài không tính, cả nhà không dùng điện thoại trong bữa ăn. Thử hai tuần rồi xem lại. Quy định cuối cùng không khác nhiều so với ý ban đầu của anh Dũng, nhưng hai đứa con giữ luật tốt hơn hẳn, vì chúng đã góp phần làm ra nó, và vì bố mẹ cũng phải giữ.
Sau buổi họp: giữ lời và xem lại
Buổi họp chỉ có giá trị khi những gì đã quyết được làm thật. Ghi lại vài dòng những việc đã thống nhất, dán ở chỗ cả nhà thấy, hoặc giao một người nhắc. Buổi họp sau bắt đầu bằng việc xem lại: việc nào đã làm, việc nào chưa, vì sao.
Nếu bố mẹ là người không giữ được điều đã hứa, hãy nói ra trong buổi họp sau: "Tuần này mẹ vẫn xem điện thoại lúc ăn hai lần, mẹ xin lỗi, tuần này mẹ sẽ để điện thoại ở phòng khác." Con học được nhiều nhất về nhận sai từ những lúc như vậy.
Nếu buổi họp nhiều lần căng thẳng, có người khóc, có người bỏ đi, đó là tín hiệu nên dừng hình thức họp một thời gian và nói chuyện riêng từng người. Có thể trong nhà đang có chuyện lớn hơn mà buổi họp không giải quyết được. Khi mâu thuẫn kéo dài và ảnh hưởng tới sức khoẻ tinh thần của con hay của bố mẹ, gặp chuyên gia tư vấn gia đình là bước nên cân nhắc.
Câu hỏi thường gặp
Con nhỏ mấy tuổi thì tham gia họp gia đình được?
Trẻ khoảng bốn, năm tuổi đã có thể tham gia phần ngắn: kể một điều vui, chọn giữa hai lựa chọn đơn giản như đi chơi công viên hay về ông bà. Không ép trẻ ngồi suốt buổi. Con càng lớn thì càng được tham gia vào những quyết định lớn hơn.
Họp gia đình có làm con thấy bị kiểm điểm không?
Có nếu buổi họp chủ yếu để kể lỗi của con. Hãy giữ buổi họp cho việc chung và những điều tốt, còn lỗi riêng thì nói riêng. Để con được góp ý cho bố mẹ cũng giúp con thấy đây không phải buổi kiểm điểm một chiều.
Vợ chồng bất đồng ngay trong buổi họp thì sao?
Bất đồng nhẹ thì cứ để con thấy bố mẹ nói lý do, nghe nhau và đi tới thoả thuận. Bất đồng lớn, dễ căng thì tạm hoãn: bố mẹ sẽ bàn riêng rồi báo lại cả nhà. Tránh cãi nhau gay gắt trước mặt con trong buổi họp.
Con không chịu nói gì trong buổi họp thì làm thế nào?
Bắt đầu bằng câu dễ trả lời như điều vui trong tuần, cho con nói trước, không bình luận ngay. Nếu con vẫn im, đừng ép. Nói chuyện riêng với con sau đó xem vì sao con ngại. Có thể trước đây ý con từng bị gạt đi.
Họp gia đình có cần ghi chép lại không?
Không bắt buộc, nhưng ghi lại vài dòng những điều đã thống nhất giúp cả nhà nhớ và dễ xem lại lần sau. Con lớn có thể nhận việc ghi chép, vừa tập trách nhiệm vừa thấy ý kiến của cả nhà được giữ lại.